محمد عارف اخلاصی ژورنالیست آزاد

۱۴/۵/۱۳۸۷

افغانستان به دنبال رشد و توسعه اقتصادی می باشد يكي از مهمترين و اساسي‌ترين پايه‌هاي اقتصاد هركشوري منابع معدني و ذخاير تحت الارضي آن كشور است. بطوريكه اگر كشوري از منابع تحت الارضي مناسب و كافي برخوردار نباشد با قاطعيت مي‌توان گفت آن كشور هرگز راه توسعه را نخواهد پيمود زيرا الفباي اقتصاد را در اختيار ندارد بنابراين نقش معادن و منابع در رشد اقتصادي هر كشوري انكار ناپذير است.بدون تردید بهره برداری از معادن کشور، یک عامل کاملا مثبت و مهم در رشد و توسعه اقتصادی است. و در عین حال به شدت با کمبود سرمایه روبه رو است که برای رسیدن به توسعه اقتصادی، بهره برداری از معادن کشور می تواند یکی از بهترین راه ها باشد.

 پس از سقوط طالبان افغانستان با پیش رفت هایی در برخی زمینه ها همراه شد، که احیای مجدد نهادهای سیاسی و اجتماعی و تصویب قانون اساسی کشور را می توان از مهم ترین این پیش رفت ها برشمرد اما متأسفانه در مسایل متعدد دیگر با مشکلات جدی مواجه شد.
بدون شک یکی از این مشکلات، وجود روزافزون بی ثباتی و ناامنی در سطح کشور می باشد، که عامل آن نیز مشخصاً تروریزم ، فقر، بیکاری وعدم راه اندازی پروژه های کلان ملی مانند استخراج معادن وکمک گیری در زمینه از سرمایداران بزرگ جهانی است چنان که این مسئله، مانع بزرگی در مقابل فعالیت های انکشافی و اقتصادی افغانستان محسوب می گردد.بهره برداری از معادن افغانستان که تا به حال دست نخورده باقی مانده، نیازمند زیرساخت ها، ثبات و یک نظام  سیاسی مقتدر است و بدون هر کدام از این گزینه ها، به صراحت می توان گفت که بهره برداری از معادن و رسیدن به رشد و توسعه اقتصادی محال خواهد بود و در دوره های گذشته نیز یکی از عوامل عمده در عدم توسعه اقتصادی، فقدان نظام سیاسی مناسب بوده است. اینک و بعد از گذشت 7 سال، هنوز در کشور شرایط لازم و امکانات ساختاری برای تأمین رشد مداوم دیده نمی شود و همین امر یکی از چالش های عظیم و قابل ملاحظه ای می باشد که باعث شده تا افغانستان هنوز در زمره فقیر ترین کشورهای دنیا قرار گیرد. در اولویت های سرمایه گذاری در افغانستان که از عمده ترین آن ها می توان به بخش زراعت و معادن اشاره کرد، تا به حال و بعد از گذشت 7 سال، سرمایه گذاری و بهره برداری صورت نگرفته است.

در مورد منابع زیرزمینی افغانستان، گفته های زیادی مطرح است که حاکی از واقعیت های موجود است .

 محمدابراهیم عادل، وزیر معادن کشور می گوید: گام های نخست و مؤثر در استخراج و انکشاف معادن کشور اخیراً برداشته شده و تا به حال صدها ساختمان نفت و گاز در شمال کشور کشف شده است و افغانستان به استثنای الماس، دارای تمام انواع فلزات و معدنیات می باشد.
با وجود این که بهره برداری از معادن کشور، به گفته وزیر معادن، تنها راه آبادانی کشور محسوب می گردد اما در طول سال های جنگ و بعد از آن، کم ترین فعالیت ها، در این عرصه بوده و در مدت این سال ها، فرصت های زیادی برای بهره برداری معادن کشور از دست رفته است.
یکی از راه های انکشاف و استخراج معادن در کشور جذب سرمایه گذاران خارجی و سکتور خصوصی داخلی است. فعالیت سرمایه گذاران خارجی در افغانستان یک عامل مثبت در جهت رشد و توسعه اقتصادی است. چرا که مهم ترین موانع در استخراج و بهره برداری از معادن کشور، کمبود سرمایه و عدم وجود تکنالوژی مدرن می باشد و شرکت های خصوصی با سرمایه خود می توانند به رفع این موانع کمک شایانی کرده و سرمایه گذاران خارجی نیز با فعالیت های خویش سهم بارزی در انتقال شیوه های نوین مدیریت صنعتی در کشور داشته باشند.

به طور كلي ذخاير معدني افغانستان را مي‌توان در چهار گروه مواد معدني تقسيم بندي نموده و بررسي كرد كه ذيلاً به طور كلي بدان پرداخته شده است.

1-  ذخاير معدني فلزي ( كانسارها فلزی)

2-  ذخاير نفت و گاز

3-   ذخاير معدني غير فلزي

4- ذخاير سنگهاي قيمتي

آری به حقیقت بهره برداری و استفاده از منابع طبیعی و ذخایر معدنی کشور، می تواند در اقتصاد کشور دگوگونی عمیقی ایجاد کند و اوضاع نابه سامان اقتصادی افغانستان را به سوی شکوفایی و رشد رهنمون شود.

   

با یک سروی که از سوی سروی جیولوژی آمریکا صورت گرفت، معلوم شد که افغانستان فعلا یکی از ثروت مندترین کشورهای جهان از لحاظ ذخایر معدنی است.

 بر اساس این سروی، افغانستان دارای 500 تریلیون دالر ذخایر معدنی است که می توان تصور نمود که در صورت بهره برداری مناسب و منطقی از این معادن، افغانستان به قطبی اقتصادی در منطقه تبدیل خواهد شد اما این امر مستلزم کار و فعالیت بسیار و پلان ها و برنامه های دقیق و مؤثر و مدیریت اصولی و هوشمندانه است.                              
از طرف دیگر بتازگی مقامات وزارت معدن وصنايع کشور از کشف سه معدن بزرگ در کشور خبر داده اند . وزير معادن وصنايع کشور چندي پيش به منظور بررسي وضعيت معادن و مردم مناطق مرکزي کشور به ولايات باميان،غور، دایکندی، پروان و بغلان سفر ١٣روزه انجام داده بود.

 

انجينير محمد ابراهيم عادل وزير صنايع و معادن کشور  با رسانه ضمن اظهار کشف ذخایر ومعادن درکشور گفت است: ((در سفر به ١٥ ولسوالي و مراکز ولايات مرکزي ما توانستيم ٣ معدن بزرگ را کشف نماييم.))

وزير صنايع و معادن در مورد نوعيت و موقيت اين معادن اظهار داشت که قطعات ذغال سنگ با کيفيت بسيار عالي در ولسوالي يکاولنگ ولايت باميان به ضخامت ٣ متر در ساحه حدودآ٨٠ تا ١٠٠ کيلومتر و ساحات سنگ آهن به ارتفاع ٥٠٠ متر و ضخامت حدودا ٥٠ تا ١٠٠ متر و همچنان معدن مس در ولسوالي شيخ ميران ولايت دايکندي رويت گرديده است .

قابل ياد آوريست که اخيرا قرار داد مس عينک کشور بايک کمپني چينايي عقد گرديد که يکي از پروژه هاي بزرگ در کشور محسوب ميگردد.

وزير معدن کشور در اين کنفرانس گفت زماني که کار عملي بالاي پروژه مس عينک آغاز گردد سالانه يک ميليارد دالر عوايد به افغانستان خواهد داشت .



استاد دانشگاه بامیان آقای حسن غلامی مالستانی  استاد وریس دیپارتمند جیولوژی معتقد است که درین چند سال اخیر کشفیات زیادی در موارد معادن افغانستان صورت نگرفته است بلکه میشود آنرا سروی مجدد وتثبیت مجدد نامید وی می گوید: سکتور خصوصی و سرمایه گذاری خارجی  در استخراج معادن و توسعه اقتصادی، مؤثر است چون کشور ما توان ندارد نه توانای علمی ونه توانای پولی بدین لحاظ البته از پتانسیل های داخلی هم باید استفاده شود مثلاً در قسمت استخراج سنگ ذغال وغیره ، وی اضافه می کند باوجود، من معتقدم که این امر با وجود ناامنی، فساد گسترده موجود در ادارات دولتی، ظرفیت پایین اداری ، آن چنان که باید و شاید سودی ندارد ودولت باید یک سیستم فعال وشفافی در زمینه بسازد ووزارت محترم  معادن وصنایع از بوروکراسی وکاغذ پرانی کمتر کنند وتسهیلات لازم را فراهم کند این درست است که سرمایه گذاری خارجی یکی از راه های مؤثر در بهره برداری از معادن افغانستان و در عین حال کم هزینه ترین راه انتقال تکنالوژی به کشور است اما نباید از برخی آثار سوء و تنش های اجتماعی و بروز تعارضات در عرصه های دیگر، توسط شرکت های خارجی غافل ماند؛ به این معنی که با آمدن شرکت های خارجی، جدای این که در موجودیت دولتی ضعیف، با ظرفیتی پایین، احتمال بر باد رفتن ثروت های ملی وجود دارد، ارزش ها و الگوهای رفتاری و معاشرتی آن ها نیز به کشور انتقال می یابد.
از سوی دیگر، با وجود این که سرمایه گذاران خارجی در توسعه اقتصادی، نقش به سزایی دارند اما وقتی یک نظام سیاسی مقتدر وجود نداشته باشد و میکانیزم شفاف و مشخصی برای فعالیت آن ها تدوین نگردد، فعالیت سرمایه گذاران و شرکت های خارجی آثار و عواقب منفی را در چرخه اقتصاد کشور خواهد داشت. این شرکت ها می توانند عاملی برای عقب مانده گی و وابسته گی کشور به آن ها باشند، چرا که این شرکت ها با دست انداختن به منابع کشور، در صورت ضعف دولت، می توانند این منابع را به یغما برده و روند توسعه اقتصادی را تحت کنترول خود درآورند و کشور را به سمت وابسته گی بیش تر سوق دهند که این ملحوظ وجود داشته باشد واز صد فی صد بهره ، بهره کشور ما 5 یا 10% باشد بهتر آنکه اصلاً  قراردادی امضا نشود.

یکی دیگر ازاستادان دانشگاه بامیان معتقد است پتانسیل های زیادی در ولایت بامیان ومعادن زیادی غیر از مواد فلیزی وجود دارد که اگر به آن توجه شود عائید آن بشتر وبهتر از آهن حاجگگ ومعدن ذغال سنگ یکاولنگ است وی می گوید:" اینکه می گوید معدن حاجگگ وذغال سنگ دره چاست ولسوالی یکالنگ کشف شده است من باور ندارم چون این موضعش خیلی قبل وجود داشت وآهن حاجگگ 60 سال پیش کشف شد وتنها چیزی که علاوه بر آن در مورد ذغال سنگ یکاولنگ صحبت میشود تاحدودی موضوع جدید است که عبارت از این که حجم آن تعیین شده است که یک کمر بند از یکاولنگ تا تا بلخاب بصورت غربی وشرقی تشکیل میدهد اما دو پتانسیل دیگری که در توجه دولت نبوده است ذخایر دیگری است غیر از مواد فلیزی است1- مواد تعمیراتی یا ساختمانی ؛ از قبیل کج ومواد های کیمیاوی دیگر مثل مواد های داروی وعناصر کمیاب. 2- سنگ های قیمتی وجواهر که امروزه عملاً  بدست مردم محلی استخراج میشود وبصورت قانونی وغیر قانونی به بازار آزاد کشورهای همسایه فروخته میشود که این مواد بشتر در قسمت های کوه بابا ولسوالی یکاولنگ ومرکز بامیان پشت طپه های قریه توبچی گزارش شده است. درین مورد استاد حسن مالستانی با تائید حرفهای ایشان می گوید:" من معتقدم اگر به این دوموضوع مهم یعنی مواد ساختمانی ومواد های داروی وجواهرات وسنگ های قیمیتی توجه شود تمام مردم افغانستان از آن نان مفت خواهند خورد بشتر از شیوخ کویت وعربستانی سعودی( باخنده)

 

     در این مورد، آقای فصیحی کارمند بخشی منابع بشری وطبیعی می گوید: پروژه ها حتماً باید به شرکت ها وکشور های قدرتمند ،صنعتی، مدرن واگزار شود ولی در یک فضای کاملاً شفاف اگر منافع ملی در نظر گرفته شوند افغانستان متضرر نخواهد شد درین صورت عمل کردهای سکتور خصوصی و سرمایه گذاران در کشور در چوکات یک میکانیزم شفاف صورت گیرد و داشتن یک میکانیزم مشخص هیچ مغایرتی با سیستم اقتصاد بازار ندارد و نبود یک میکانیزم می تواند فجایع زیادی را ببار بیاورد که از جمله در قدم اول فساد اداری رعایت نکردن منافع ملی کشور وبرخورد های شخصی ومعامله با خارجی ها وکمپنی ها است .

آقای انجنیر  عبدالکریم فهیمی فعلاً بیکار وفارغ تحصیل دانشگاه صنعتی شریف تهران میگوید: یکی از موانع عمده در توسعه اقتصادی و استخراج معادن کشور، نبود زیرساخت ها  که ابعاد مختلفه دارد ولی بچند موردش من اشاره دارم وآن اینکه عدم راه های مواصلاتی است شما بیبیند مثلاً شرکت یونیکال می خواهد منابع نفتی کشور را فرضا ً در طی قرار دادی استخراج کند اما از کدام راه بیاید وحمل ونقل وسایط آن وباربری برای انتقال آن ومحموله های دیگری که لازم است از چه طریق آسان تا بحر برساند این هزینه زیادی را دربرمی گیرد وبرای آنها سودی ندارد لذا آنها در کشور دیگری ودر مملکت دیگری میرود تا بقیمت وهزینه نازل تر متاع مورد نظر خود را بگیرد  و خرابی زیربناهای اقتصادی و اجتماعی کشور است. زیرساخت های اقتصادی کشور فقط عوامل مادی نظیر تکنالوژی، سرمایه و استراتژی نیست، بلکه عوامل انسانی و فکری از مهم ترین آن ها محسوب می گردند که در این زمینه نیز دولت تا حال به سطح تعلیم، مهارت و خلاقیت نیروهای انسانی در کشور توجه نکرده است و باید در این موارد توجه خاصی مبذول گردد.
جذب سکتور خصوصی می تواند عامل مهمی در رشد و توسعه اقتصادی کشور باشد، ولی در شرایطی که کشور دارای هیچ گونه زیربنا نیست و تمام عرصه های اقتصادی و اجتماعی نیاز به احیای مجدد دارند، جذب این سکتور برای کار در بخش هایی که پای منابع مهم و ثروت های ملی در میان است، باید به صورت بسیار دقیق و شفافی باشد.
در پایان باید گفت، دولت باید در جذب سکتور خصوصی داخلی و خارجی و هدایت آن ها برای سرمایه گذاری در معادن افغانستان، تلاش ها و سهولت های دقیقی را صورت دهد اما گام گذاشتن در این عرصه، باید توأم با سیاست هایی باشد که منافع ملی را تأمین می نماید.

 

 


آگزارشگر سایت بی بی سی در بامیان در طی اظهار نظری به این ارتباط چنین می نویسد :"کشورمان افغانستان، در میان کشورهای جهان، جزء ممالکی است که از لحاظ منابع طبیعی اعم از منابع زیرزمینی و سطحی، در جایگاه بسیار خوبی قرار دارد. البته تمام این منابع از معدنیات گرفته تا رودخانه ها و جنگل ها، در طول سال های جنگ و ناآرامی چند دهه اخیر، به صورت دست نخورده باقی مانده و متأسفانه زمینه مطلوبی برای استفاده و بهره برداری از این منابع در جهت رفاه عامه به وجود نیامد.
افغانستان دارای پتانسیل خوبی از معدنیات می باشد. تا جایی که مسئولین امر، خصوصا مقامات وزارت معادن کشور، از سطح بالای دارایی های معدنی کشور یاد کرده و همیشه خاطر نشان ساخته اند که تنها را آبادانی و رشد و پیش رفت اقتصادی کشور، بهره برداری از معادن کشور است.
طبق اظهارات انجنیر عادل
در مورد منابع نفتی و گازی کشور می گوید: «تا حال 500 ساختمان نفت و گاز در کشور کشف شده است و تا دو سال دیگر، محصولات نفتی افغانستان وارد بازار خواهد شد
بسیاری از کارشناسان اقتصادی نیز معادن فلزی کشور را از جمله غنی ترین معادن جهان می دانند که می توان به معادنی چون معدن مس عینک و معدن آهن آجی گک اشاره نمود.

اما مشکلی بزرگ، تمام ادارات دولتی کشور را پوشانده که همانا ضعف مدیریتی، نبود پلان های مؤثر و فساد مفرط اداری است که مانع رسیدن کشور به اهداف مطلوب و شکوفایی و انکشاف مورد نظر می شود. از جمله شهروندان بامیانی شاهد مدریرت ضعیف آمیریت معدن در بامیان است که در دوتا اطاق کرایه بازار سه کارمند یک اجیر یا امر بر ویک نفر موتروان دارد وهیچ پولی وتخصیص هم ندارد وتخصیص  آنان مربوط به فعالیت های سکتوری آنان است که خود این موضوع یک چالش است چون آنان دیگر درپی امد می شود درپی پلان ریزی وتحقیق در مورد برنمی آید بناءً دولت مرکزی باید اول ضعف های خوده برطف کند 
وزارت معادن به عنوان یک وزارت سکتوری بسیار مهم و تعیین کننده، می تواند در رشد اقتصادی کشور سهم به سزایی داشته باشد. همان طور که می دانید، نظام اقتصاد کشور نظام اقتصاد بازار است و وزارت معادن می تواند در چارچوبی مشخص و با درکی صحیح از نظام اقتصاد بازار و ایجاد شفافیت هر چه بیش تر در پروژه های واگذاری معادن کشور به سکتور خصوصی، نقش بزرگی در راستای بیرون رفت جامعه از بحران اقتصادی فعلی بازی کند.
همچنین باید عنوان کرد که طبق گفته های ابراهیم عادل، وزیر معادن کشور، 50 سال از عمر اکتشافات معدنی کشور می گذرد ولی در طول این 50 سال به دلیل مشکلات امنیتی و ناآرامی های 3 دهه اخیر، تنها 10 درصد در بخش نفت و گاز و 5 درصد در بخش منرال ها اکتشافات صورت گرفته است که با این وجود باید گفت که اطلاعات ما نسبت به معادن کشور بسیار جزئی بود.
در اخیر باید اظهار داشت که مردم افغانستان منتظر آینده ای هستند که از سوی وزارت معادن کشور مبنی بر شکوفایی اقتصادی و اجتماعی کشور با شروع بهره برداری از معادن مختلف کشور، نوید داده شده است که مدیریت حرفه ای و تخصصی، پلان های مؤثر و حساب شده و کار و فعالیت بر اساس جدول های زمان بندی شده دقیق راهی است به سوی این آینده درخشان   وی می گوید محمد ابراهیم عادل گفته است ، به نقل از سروی جیولوژیک آمریکا، افغانستان را دارای 500 هزار تریلیون دالر منابع زیرزمینی و معدنی  است  ابراهیم عادل در ادامه افزود با همکاری متخصصین معادن، فعالیت هایی در عرصه معادن کشور صورت گرفته که در گذشته ها اصلا انجام نشده بود و در این راستا در آینده ای نزدیک کار اکتشافات و استخراج معدن حاجی کک شروع خواهد شد وی تأکید کرد: افغانستان مملو از معدنیات و سنگ های قیمتی می باشد که ازا ن جمله می توان به معادن دره ترکمن، خاک زار و بهسود مرکزی اشاره کرد ومعادن چون پنجشیر وبدخشان را برآن افزود.
وزیر معادن در ادامه ضمن ابراز این که معدن آهن پنجشیر دارای چندصد میلیون تن آهن می باشد و امتداد آن تا معدن آهن بدخشان می رسد، عنوان کرد که تنها ظواهر این معدن حدود 300 میلیون تن آهن برآورد شده است.
عادل تصریح کرد که تمام سلسه کوه های بابا و هندوکش مملو از فلزات و سایر معدنیات می باشد که در این راستا فعالیت ها و اکتشافات جریان دارد و تا چند سال آینده به داوطلبی گذاشته خواهند شد.
وی با انتقاد از نحوه عمل کردهای سرمایه گذاران افغانستان، گفت: هنوز فرهنگ شراکت در کشور وجود ندارد. سرمایه داران باید یک جا شده بیش از منافع شخصی بر منافع ملی فکر و سرمایه گذاری کنند.
وزیر معادن اظهار داشت، یکی از مشکلاتی که مایه نگرانی دولت شده قاچاق سنگ های قیمتی کشور است که این مسئله از سال های قبل در کشور وجود داشته است.
عادل از معادن طلای مقر و تخار یاد کرده، اضافه نمود که مشکلات قانونی قرارداد بهره برداری از این معادن برطرف شده و به زودی کار روی این معادن آغاز می شود.
وی همچنین در مورد چاه های نفت و گاز کشور ضمن عنوان این که ترمیم چاه های نفت کشور قبلا با بانک جهانی قرارداد شده بود و اشتباهاتی در این پروژه صورت گرفت، خاطر نشان ساخت که فعالیت ها در مورد چاه های نفت و گاز کشور جریان دارد و تا دو سال دیگر محصولات نفتی افغانستان به بازار عرضه خواهد شد.
وزیر معادن در مورد معدن مس عینک، عنوان کرد که 20 نفر از متخصصین کشور به شمول 6 تن از اعضای پارلمان، 27 روز مراحل چه گونه گی قرارداد را نظارت کرده است و این پروژه کاملا شفاف می باشد.
وی از این پروژه به عنوان بزرگ ترین سرمایه گذاری خارجی در داخل کشور یاد کرده و آن را به وجود آورنده حدود 10 هزار شغل عنوان کرد.
عادل علاوه کرد که این پروژه ضمن دادن حق الامتیاز به دولت، پروژه های ضمنی نیز خواهد داشت که ساختن خط ریل و ساخت 9 فابریکه دیگر از آن جمله می باشند.
   
محمد الله یکی از شهروندان بامیانی  می گوید: " رقابت های شرکت ها ودول خارجی در افغانستان زیاد است از سوی کشور های همسایه واز سوی دیگر امریکا وروسیه وچین به افق های دور دست این کشور نگاه می کند پاکستان با کمک به نیروهای ضد دولت افغانستان،  می خواهد وضعیت انکشافی وباز سازی را در کوتاه مدت برای افغانستان مختل سازد واگر این وضعیت ادامه پیدا کند پاکستان می تواند از منابع سرشار کشور های همسایه مثل تیل ونفت ترکمنستان وآسیایی میانه استفاده کرده وراه های مواصلاتی را برای شرکت بزرگ از مسیرخود اختصاص دهد اصلاً اینکه چرا نظام پاکستان تاکید روی افغانستان دارد دلیل عمده شاید موضوع اقتصادی باشد تا موضوع دیگر که این موضوع باسیاست درست دولت مردان وافکار ملی دولت مردان قابل حل است مثلاًٌ بجای اینکه دولت روی موضوعات داخیلی زیاد فکر کنند وتنش های قومی وغیره را دامن بزنند بهتر است درصدد امن ساختن افغانستان باشد گرچند که با توجه به حالات بیرون داخل کشور حل موضوع امنیت تا جای مشکلات خود را دارد ولی دولت مردان می توانند مانند دولت مردان عراق تنش در میان اقوام کم کنند واز مردم اسفاده های ابزاری نکنند وراحتی مردم خود را درسایه جلب وجذب وهموار ساختن شرکت ها نمایند وچانس برای استعدادهای کشور عنایت کنند .

اقای حاجی مبین علی:" من خودم از حاجگگ هستم وخانه من در زیر کوه آهن قرار دارد من بچه جوان بودم وحالا سن وسالم به 45-50 است که نقل از انکشاف واستخراج آهن حاجگگ بود ولی تاه هنوز این آرزو را پیر ها وکلانهای ما درگور باخود برده وما در دل خود نهان داریم ای کاش ای کاش دولت ما برای فرصت کوتاه هم شده از فرقه بازی ومسایل قومی وتنش های درونی دوری کرده در فکر آینده مملکت باشد در تمام مملکت ما ذخایر پور است بامیان هر کوی وکمرش ذخیره است ذغال ، نفت وگاز، آهن ، منرالهای قوی وکوه های ما از هرنوع مواد پور است ولی ما بجای اینکه از ذخایر خود استفاده کنیم در جان همدیگر افتاده ایم وخون همدیگر را میریزانیم گاهی بنام طالب گاهی بنام مجاهد وگاهی به نام های مختلف دیگر  دولت آقای کرزی از موجودیت این نظام که گفته میشود دمکراسی درآن است وقوت های ائتلاف در کشور است استفاده کرده وچرخه حکومت را حرکت بدهد تابکی در فکر بیگانه باشیم واز آنها الهام بیگیریم که برای کشور ما چه ضرورت است ضرورت همیشه یک چیز بوده نان وپول برای مردم که اکنون وقت نان در آوردن است وافغانستان دیگر توانای ندارد مگر اینکه از ذخایر زیر زمینی خود استفاده اعظمی نموده کاری برای مردم انجام دهند.



نوشته شده توسط اخلاصی  | لینک ثابت |